Arth Parkash : Latest Hindi News, News in Hindi
Future Warfare Will Be Joint & Integrated: Outgoing Army Chief Gen Upendra Dwivedi Baaz Battalion, ਰੁਦਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ, ਅਸ਼ਨੀ ਡ੍ਰੋਨ ਪਲਟੂਨ... General Upendra Dwivedi ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਫਿਊਚਰ (ਭਵਿੱਖ)
Monday, 29 Jun 2026 18:30 pm
Arth Parkash : Latest Hindi News, News in Hindi

Arth Parkash : Latest Hindi News, News in Hindi

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (COAS Farewell Interview): ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਰਹੇ ਥਲ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ (ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼) ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ (ਮਲਟੀ-ਡਾਇਮੈਂਸ਼ਨਲ) ਜੰਗ ਲੜਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਲਮੀ (ਗਲੋਬਲ) ਮਿਆਰ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ (ਬਦਲਾਅ), ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (LAC) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ 'ਅਗਨੀਪਥ' ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

ਸਵਾਲ: ਬਤੌਰ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਕੋਈ ਏਜੰਡਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੂਹਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਸੰਯੁਕਤਤਾ (ਜੁਆਇੰਟਨੈੱਸ) ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਚਾਰ, ਸਾਈਬਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਸਟੋਕ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਅਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਅਸਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਤਰਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਏਕੀਕਰਨ (ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਵਾਲ: 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਥੇਬੰਦਕ ਫੇਰਬਦਲ ਦੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ ਕੀ ਹਨ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤੀ, ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚਾ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ' ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੈਂਸਰਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਰੁਦਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ, ਭੈਰਵ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਅਸ਼ਨੀ ਡ੍ਰੋਨ ਪਲਟੂਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਬਾਣ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੂਨਿਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਤਰਜੀਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ 'ਅਬਜ਼ਾਰਪਸ਼ਨ' (ਪੂਰਨ ਸਮਾਈ) ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਨਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਕਣ।

ਸਵਾਲ: ਨਵਗਠਿਤ 'ਬਾਜ਼ ਬਟਾਲੀਅਨ' (Baaz Battalion) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹਨ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: 'ਬਾਜ਼ ਬਟਾਲੀਅਨ' ਸਾਡੀਆਂ ਡ੍ਰੋਨ (RPA) ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਗੇਮ-ਚੇਂਜਰ' (ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ) ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਡ੍ਰੋਨ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਰਵੇਲੈਂਸ (ISR) ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸਮੇਂ (ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ) ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਅਚੂਕ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸਵਾਲ: ਪੂਰਵੀ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ (LAC) 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਸਬਕ ਸਿੱਖਿਆ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਚੌਕਸੀ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਵਾਦ (ਗੱਲਬਾਤ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤੀ 'ਸਥਿਰ ਪਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ' ਹੈ। ਡਿਸਇੰਗੇਜਮੈਂਟ (ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣ ਦੇ) ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਤੇ ਫਲੈਗ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਢਿੱਲ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਾਇਨਾਤੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਸਵਾਲ: ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ (DPSUs), ਐਮ.ਐਸ.ਐਮ.ਈ. (MSMEs) ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੰਚਾਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਾਰਫੇਅਰ ਅਤੇ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ DPSUs, ਨਿੱਜੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, MSMEs, ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲੌਂਗ-ਰੇਂਜ ਪ੍ਰੀਸੀਜ਼ਨ ਫਾਇਰਸ, ਸਮਾਰਟ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਡ੍ਰੋਨ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਵਾਲ: ਫ਼ੌਜ ਦਾ 'ਅਗਨੀਪਥ ਯੋਜਨਾ' ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਸ ਦੇ 25% ਰੀਟੈਂਸ਼ਨ (ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ) ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਜਨਰਲ ਉਪੇਂਦਰ ਦਿਵੇਦੀ: ਇਹ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਹੈ। ਫੀਲਡ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੋਂ ਅਗਨੀਵੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੀਡਬੈਕ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕਠਿਨ ਫ਼ੌਜੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਢਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ 25% ਦੀ ਰੀਟੈਂਸ਼ਨ ਸੀਮਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਅਜੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਨੇ ਅਜੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੇਵਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਕੋਈ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣਾ ਕਾਹਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ, ਸਾਈਬਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਾਰਫੇਅਰ ਵਰਗੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ