India Prepares Ethanol-Based Cooking Stoves as LPG Alternative to Cut Imports
LPG Alternative Ethanol: E-20 ਯਾਨੀ 20% ਈਥਾਨੌਲ ਮਿਕਸ ਪੈਟਰੋਲ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਦਾ ਇੰਜਣ ਅਤੇ ਮਾਈਲੇਜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚਾਲੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਈਥਾਨੌਲ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਰਸੋਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਈਥਾਨੌਲ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਨੇ 25 ਮਈ 2026 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ 'ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਈਥਾਨੌਲ ਕੁਕਿੰਗ ਸਟੋਵ' (ਈਥਾਨੌਲ ਆਧਾਰਿਤ ਚੁੱਲ੍ਹਾ) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਟੋਵ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਈਥਾਨੌਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 7% ਈਥਾਨੌਲ ਮਿਕਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਸਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੇਗੀ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਘਟੇਗਾ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਈਥਾਨੌਲ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਵੀ ਬੱਚਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਈਥਾਨੌਲ ਕੁਕਿੰਗ ਸਟੋਵ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ: ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਈਥਾਨੌਲ ਕੁਕਿੰਗ ਸਟੋਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਕਨੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਸੋਈ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਟੋਵ ਈਥਾਨੌਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਲਾਟ (ਅੱਗ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੋਵ ਦੀ ਰਨਿੰਗ ਕੋਸਟ (ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ) ਆਮ LPG ਸਿਲੰਡਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਸੋਈ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬੱਚਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਈਥਾਨੌਲ ਸਟੋਵ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ: ਈਥਾਨੌਲ ਮਿਕਸ ਈਂਧਨ ਸਾਫ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਤਲੀ ਕਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਧੂੰਆਂ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਹਵਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਈਥਾਨੌਲ ਸਟੋਵ ਵਿੱਚ LPG ਸਿਲੰਡਰ ਵਾਂਗ ਫਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ: ਲਿਕਵਿਡ ਈਂਧਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ LPG ਵਾਂਗ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਿਲੰਡਰ ਫਟਣ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਈਥਾਨੌਲ ਗੰਨੇ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੋਵ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੇਗੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਈਥਾਨੌਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਿੰਨਾ: CareEdge ਦੀ ਮਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਈਥਾਨੌਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਾਲਾਨਾ 20 ਬਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ 4 ਬਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ E20 (ਈਥਾਨੌਲ-ਪੈਟਰੋਲ) ਬਲੇਂਡਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਖਪਤ ਲਗਭਗ 11 ਬਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਮੀਕਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖਪਤ ਲਗਭਗ 3-3.5 ਬਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 7 ਬਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਜੋ ਈਥਾਨੌਲ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਸੋਈ ਦੇ ਈਂਧਨ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇਪਾਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਥਾਨੌਲ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਆਯਾਤ ਕਿੰਨਾ: ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਖਪਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 60 ਤੋਂ 65% ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 3.3 ਕਰੋੜ ਟਨ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੀਨਾਵਾਰ 15 ਤੋਂ 17 ਲੱਖ ਟਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਗੈਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE), ਕਤਰ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦਾ ਆਯਾਤ ਵਧਾ ਕੇ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
24 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬੱਚਤ: ਭਾਰਤ ਈਥਾਨੌਲ ਨੂੰ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਲਈ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਪਰ, ਈਥਾਨੌਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫ਼ਾਰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਈ-ਕੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬਾਇਓਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ 2050 ਤੱਕ ਐੱਲ.ਪੀ.ਜੀ. ਸਬਸਿਡੀ 'ਤੇ 2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਯਾਨੀ 24 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
